Rozwój mowy dziecka w wieku przedszkolnym

Mowa jest najbardziej efektywnym sposobem komunikowania się między ludźmi. Nie jest umiejętnością wrodzoną- człowiek uczy się jej przez całe swoje życie, głownie poprzez kontakt z drugim człowiekiem. Kontakty werbalne z otoczeniem wzbogacają nasze słownictwo, uczą prawidłowych zasad gramatycznych, a także właściwego posługiwania się melodią, akcentem i rytmem wypowiedzi.

Jak rozwija się mowa?

Wyróżniamy 4 etapy rozwoju mowy:

  1. Okres melodii (inaczej okres przygotowawczy) u dzieci 0-1 r.ż.
  2. Okres wyrazu u dzieci 1-2 r.ż.
  3. Okres zdania u dzieci 2-3 r.ż.
  4. Okres swoistej mowy dziecięcej u dzieci 3-7 r.ż.

Temat rozwoju mowy jest jak najbardziej ciągle aktualny, gdyż niestety obecnie wiele dzieci boryka się z problemami natury słownej, a i nieraz u dorosłych możemy napotkać pewne trudności na tym tle. Znajomość tematu jest niezbędna nie tylko dla osób pracujących na co dzień z dziećmi, ale także dla rodziców, którzy powinni być czujni i bacznie obserwować rozwój mowy swoich pociech, a w razie konieczności poradzić się specjalistów, co do swoich wątpliwości i zastrzeżeń. Ważne jest jednak poznanie predyspozycji i możliwości dziecka, by każde potraktować indywidualnie. Każde dziecko rozwija się w swoim tempie i nawet odchyły od ustalonych norm nie muszą oznaczać zacofania.

Jak dziecko posługuje się mową w wieku przedszkolnym?

Na okres przedszkolny przypada ostatni etap rozwoju mowy – okres swoistej mowy dziecięcej, w którym dziecko doskonali i ubogaca się pod względem treściowym i formalnym. Przypatrzymy się teraz jak to przebiega w poszczególnych latach tego okresu.

  • Trzylatek. Na tym etapie mowa dziecka powinna być zrozumiała dla otoczenia, nie tylko dla osób najbliższych. Dziecko winno posługiwać się prostymi zdaniami i wymawiać wszystkie spółgłoski i samogłoski. Typową cechą dla tego okresu jest zastępowanie niektórych głosek innymi, łatwiejszymi. I tak: głoski s, z, c, dz są zmiękczane do ś, ź, ć, dź; głoska r może być pomijana lub zastępowana przez np. j, ł, l; zamiast głoski f może pojawiać się ch i odwrotnie. Na tym etapie rozwoju dziecko może przestawiać głoski, opuszczać sylaby początkowe lub końcowe, zniekształcać wyrazy lub nieprawidłowo je odmieniać.
  • Czterolatek. Jest to etap, kiedy dziecko coraz więcej rozumie i zadaje mnóstwo pytań. Potrafi odpowiadać na pytania i wykonywać polecenia, a także wybiegać słowami w przyszłość lub mówić o przeszłości. Mimo, że w wypowiedziach pojawiają się ciągle formy agramatyczne, dziecko jest zaciekawione poprawnością językową.
  • Pięciolatek. Dziecko 5-letnie jest mocno zainteresowane funkcją słowa, szukaniem odpowiedniego wyrazu. Nieraz mamy tu do czynienia ze swoistym słowotwórstwem, mającym za podstawę etymologiczne powiązanie wyrazów. Mowa dziecka jest zrozumiała i coraz mniej w niej niepoprawności gramatycznych. Co więcej, dziecko samo chętnie poprawia wypowiedzi innych.
  • Sześciolatek. W tym wieku dziecko powinno mieć już opanowaną mowę, chociaż proces rozwoju mowy nadal trwa. Wypowiedzi są najczęściej w formie wielozdaniowej. Wszystkie dźwięki języka polskiego powinny być wypowiadane prawidłowo, a gramatyczne formy powinny być używane poprawnie. Słownictwo jest bogate i zróżnicowane.
  • Siedmiolatek. Po 6-7 roku życia mija tzw. okres krytyczny dla rozwoju mowy, oznacza to, że mowa po tym okresie może być jedynie korygowana, a nie kształtowana. Proces rozwoju mowy spowalnia, aż w końcu wygasa. Wszelkie zaniedbania wcześniejszego okresu jest teraz bardzo ciężko wykorzenić. Od tego momentu człowiek ubogaca swoje słownictwo nowymi wyrazami, ale wcześniej przyswojone zasady gramatyki są już mocno zakorzenione i prawie niemożliwe jest je zmienić.

https://www.youtube.com/watch?v=KeQoxhuIXnM

Proces rozwoju mowy jest żmudny i czasochłonny, ale warto ten czas dobrze wykorzystać na naukę prawidłowych zasad mówienia. Pamiętajmy, że po pewnym czasie nie nauczymy dziecka nowych reguł, a jedynie będziemy mogli korygować te już wpojone. Warto zainteresować się tematem, by zapobiec ewentualnej krzywdzie wyrządzonej dziecku. Mowa jest najważniejszym sposobem komunikacji, dlatego zadbajmy o dobre nawyki dziecka już we wczesnym etapie jego dzieciństwa.